Przewodnik po Wilnie

Kościół św. Piotra i Pawła w Wilnie

Wizytówka Wilna, jeden z najwspanialszych zabytków tego miasta. Barokowy kościół położony na Antokolu, w dzisiejszej dzielnicy Wilna. Michał Kazimierz Pac, hetman wielki litewski i najbardziej znaczący magnat litewski drugiej połowy XVII w. ufundował ten kościół (wraz z klasztorem augustianów) jako wotum za pomyślne zakończenie wojny z Moskwą.

Budowę rozpoczęto w 1668. Kościół został zbudowany według projektu krakowskiego architekta Jana Zaora, jednak kierował on pracami tylko do 1672, później zastąpił go najprawdopodobniej Giovanni Battista Frediani. Około 1675 zakończono budowę bryły kościoła, odprawiono w nim pierwsze nabożeństwo.

Wówczas też rozpoczęły się prace dekoratorskie, których efektem były wyjątkowe sztukaterie autorstwa Pietro Pertiego oraz Giovanniego Gallego (ukończone w 1684), a także malowidła iluzjonistyczne Michelangelo Palloniego.

W prezbiterium kościoła umieszczono popiersie fundatora jako triumfatora z wieńcem laurowym na głowie.

Uniwersytet Wileński

Uniwersytet Wileński należy do najstarszych uczelni w Europie Wschodniej. Założono go wówczas, gdy na Litwie rozpowszechnił się ruch reformacyjny i do walki z reformacją zaproszeni zostali jezuici. Zakon Jezuitówszybko przejął w swoje ręce edukację. W 1569 roku powstało kolegium, zaś w 1579 roku – Uniwersytet Wileński. Teren Uniwersytetu Wileńskiego kształtował się w ciągu kilku stuleci, dlatego są tu zarówno budynki gotyckie i renesansowe, jak też barokowe i klasycystyczne. Swoistego kolorytu nadają uczelni arkady i galerie oraz trzynaście wewnętrznych dziedzińców. Sławne dziedzińcenazwane są imionami wybitnych wychowanków i profesorów tej uczelni – na Dziedzińcu Wielkim na ich cześć osłonięte zostały tablice pamiątkowe.


Obecnie na uniwersytecie jest 12 wydziałów, na których studiuje 23 tysiące osób. W historycznych gmachach uczelni swoją siedzibę ma administracja uniwersytetu, mieszczą się też trzy wydziały – historii, filologii i filozofii. Działa tu również biblioteka, założona w 1570 roku. Jej zbiory liczą ponad 5 milionów ksiąg drukowanych i starych rękopisów. Wśród nich – jeden z dwóch na świecie oryginalnych egzemplarzy pierwszej litewskiej książki – Katechizmu Martynasa Mažvydasa.

Bibliotekę Uniwersytetu Wileńskiego zwiedzała belgijska rodzina królewska, Książę Walii Karol, małżonka Prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki Laura Bush, także papież Jan Paweł II, tybetański duchowny Dalai Lama i inni.


Kościół św. Jana

Jedną z najbardziej malowniczych części zespołu budowli uniwersyteckich stanowi kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i św. Jana Apostoła wraz z stojącą obok dzwonnicą. Na ogół używa się skróconej nazwy tego kościoła - św. Jana.


Budowa kościoła trwała prawie 40 lat i zakończona została w 1426 roku. Wówczas była to budowla gotycka. W 1571 roku kościół został oddany Zakonowi Jezuitów i od tego czasu należy do uniwersytetu.

Kościół św. Jana był świadkiem nie tylko odprawianych tu mszy świętych, ale także protestów studenckich, przedstawień teatralnych, wizyt królewskich. Za władzy sowieckiej świątynię tę zamieniono na magazyn. Później przekazano na potrzeby Muzeum Uniwersytetu Wileńskiego. Obecnie kościół św. Jana znów pełni swoją podstawową funkcję. W 1993 roku odwiedził go papież Jan Paweł Drugi. Dzwonnica kościoła jest jedną z najwyższych budowli na Starówce Wileńskiej. Jej wysokość wynosi 68 metrów. Przepiękną fasadę kościoła św. Jana w XVIII wieku zaprojektował najwybitniejszy architekt doby baroku wileńskiego Jan Krzysztof Glaubitz.



Ostra Brama

Jednym z symboli wileńskich jest Ostra Brama. W źródłach historycznych pierwsza wzmianka o Ostrej Bramie pochodzi z 1514 roku.

Ostra Brama dla większości jest miejscem świętym – sanktuarium Maryjnym. Jednakże kilka stuleci temu była to tylko jedna z dziesięciu bram miasta z basztą obronną – jedyna, która przetrwała do dziś. O funkcjach obronnych tej budowli świadczą strzelnice dobrze widoczne na zewnętrznej elewacji bramy.

Początkowo brama ta nazywana była Miednicką, gdyż znajdowała się na szlaku prowadzącym do Miednik. Nazwa „Ostrej” może pochodzić od nazwy dzielnicy położonej wówczas na obrzeżach miasta.

W XVII wieku obok Ostrej Bramy zbudowana została drewniana kapliczka i w niej umieszczono cudowny obraz Matki Boskiej. Po pożarze wzniesiono murowaną kaplicę. Obecny wygląd w stylu późnego klasycyzmu nadany został kaplicy po rekonstrukcji w XIX wieku.

W kaplicy ostrobramskiej znajduje się cudowny obraz Najświętszej Marii Panny – Matki Boskiej Miłosiernej. Jest to jeden z najwybitniejszych renesansowych dzieł malarskich na Litwie zwany Madonną Ostrobramską lub Madonną Wileńską. Namalowany został w XVII wieku specjalnie do tej kaplicy i wzorowany był na rycinach holenderskiego malarza Martina de Vosa Od ponad trzystu lat obraz ostrobramski słynie z cudów. Był on czczony i uważany za cudowny zarówno przez katolików, jak też przez wiernych prawosławnych i unitów. Znany jest na całym świecie, a jego kopie znajdują się w kościołach wielu krajów. Na przykład, w Paryżu – w kościele św. Seweryna, w wielu kościołach w Polsce.

Starówka i Plac Ratuszowy

Plac Ratuszowy od sześciu stuleci jest jednym z głównych placów w Wilnie.

W 1387 roku Litwa przyjęła chrzest, a Wilnu nadane zostały prawa Magdeburskie. Toteż zaistniała potrzeba wzniesienia siedziby władz miejskich. Ponieważ w tym miejscu znajdował się Rynek miasta, ratusz zbuwano właśnie tu. W budynku rozlokował się Magistrat (czyli Rada Miasta). Znajdowały się tu sale sądowe, skarbiec, archiwum, skład broni i amunicji oraz pomieszczenie, gdzie przechowywane były wzorce jednostek miar. W piwnicy było więzienie.

Na Plac Ratuszowy wiodły ważne szlaki handlowe, które później stały się ulicami. Do Wilna przybywali kupcy z Moskwy, Rygi, Gdańska i Krakowa, a zatem przy Placu Ratuszowym zbudowana została też Izba Handlowa. Na placu odbywały się targi, jarmarki. Co prawda plac był wówczas o wiele mniejszy i zajmował powierzchnię mniej więcej między obecnym budynkiem Ratusza, kościołem św. Kazimierza i ulicą Końską. Wokół Rynku mieszkali kupcy, rzemieślnicy, znajdowały się tu sklepy, pracownie i gospody. Do dziś przetrwał budynek Małej Izby Handlowej, w którym obecnie mieści się Muzeum Kazysa Varnelisa. Jest to najwęższy szary dwupiętrowy budynek, za którym wznosi się kopuła kościoła św. Kazimierza.

Wczesnym rankiem na placu zbierali się ludzie potrzebujący pracy oraz ci, którym byli potrzebni robotnicy. Często odbywały się tu występy podróżnych artystów, akrobatów, komediantów, a także misteria religijne.

Ratusz Wileński

Budynek ratusza początkowo był gotycki. Po raz ostatni budynek Ratusza został przebudowany przez znanego litewskiego architekta Wawrzyńca Stuokę-Gucewicza w końcu XVIII wieku. Wówczas budowli nadano wygląd typowy dla architektury klasycystycznej.

W XX wieku w budynku tym mieściło się Muzeum Sztuki. Obecnie swoją siedzibę ma tu Dom Artystów. Corocznie w ratuszu odbywa się około 200 imprez artystycznych – koncertów, wieczorów literackich, prezentacji książek, wystaw, festiwali. Stąd przemawiał Prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki George Bush. Przypomina o tym tablica pamiątkowa. Fronton ratusza zdobi herb Wilna – św. Krzysztof z Dzieciątkiem.

 

Ulica Zamkowa (Pilies)

Zamkowa to najstarsza i najbardziej wystawna ulica na Starówce Wileńskiej. Był to główny trakt prowadzący z Zamku Wileńskiego na południe – w kierunku Polski oraz na południowy wschód - w kierunku Rusi. Wraz z rozwojem miasta od głównej drogi do zamku zaczęły się ukształtować boczne uliczki. Wzmianki o ulicy Zamkowej w dokumentach historycznych sięgają 1530 roku.

Zamkowa to najstarsza i najbardziej wystawna ulica na Starówce Wileńskiej. Był to główny trakt prowadzący z Zamku Wileńskiego na południe – w kierunku Polski oraz na południowy wschód - w kierunku Rusi. Wraz z rozwojem miasta od głównej drogi do zamku zaczęły się ukształtować boczne uliczki. Wzmianki o ulicy Zamkowej w dokumentach historycznych sięgają 1530 roku.

Kościół św. Anny

Kościół św. Anny jest arcydziełem późnego gotyku. Nie ma jednego zdania, co do autorstwa i daty budowy tej świątyni. Popularna legenda głosi, że Napoleon Bonaparte zachwycony finezyjnością architektury tego kościoła chciał go na dłoni przenieść do Paryża. Niestety rzeczywistość nie była tak romantyczna: podczas wyprawy Napoleona przez Litwę kościół został przekazany kawalerii francuskiej. Jednakże Napoleon w swoim liście do żony zaznacza, że „Wilno to bardzo piękne miasto”…

W prawie niezmienionym kształcie kościół św. Anny przez pięć stuleci przetrwał do dnia dzisiejszego i stał się jednym z symboli Wilna. Jeśli uważnie przyjrzymy się, na głównej fasadzie kościoła św. Anny zauważymy litery „A” i „M”. Mogą one oznaczać łacińskie słowa „Ana Mater Marija” lub „Ave Maria” – czyli „św. Anna – Matka Dziewicy Marii” albo też „Zdrowaś Mario”. Niektórzy znawcy twierdzą, że w kompozycji głównej fasady wyraźnie zaznaczone są „Słupy Giedyminowiczów” – znak tego rodu.

Neogotycka dzwonnica znajdująca się obok kościoła zbudowana została w XIX wieku.

Kościół Bernardynów

Kościół Bernardynów pod wezwaniem św. Franciszka i św. Bernarda to masywna, ciężka budowla. W razie potrzeby mógł służyć nie tylko do celów religijnych, lecz także obronnych. Świadczy o tym 19 strzelnic widocznych na północnej elewacji kościoła. Zachowały się ostrołukowe arki okien, przypory w kształcie stopni, płaska spokojna kompozycja fasad, do gotyckiej architektury doskonale dopasowany został późniejszy siedemnastowieczny renesansowy fronton. Fresk na frontonie pochodzi już z dziewiętnastego wieku.

Za władzy sowieckiej kościół bernardynów był zamknięty i zamieniony w magazyn. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości wrócili tu zakonnicy franciszkanie.

W listopadzie 2008 r. zrealizowany został projekt sfinansowany przez fundusze strukturalne UE – „Dostosowanie wileńskiego zespołu historyczno – architektonicznego braci bernardynów do potrzeb turystycznych”. W ramach projektu przeprowadzono prace rekonstrukcyjne, urządzono ścieżki widokowe dla turystów.

Prospekt Giedymina

Aleja Giedymina to główna ulica miasta. Zaczyna się przy Moście Zwierzynieckim i kończy na ul. Šventaragio (Katedros a.).

Ulicę wytyczono w 1836 roku i nadano jej nazwę alei Świętojerskiej. Kiedy Wilno znajdowało się w granicach Polski (1920-1939), była to ulica Mickiewicza. Za sowietów przemianowano ją na aleję Lenina. Obecną nazwę – Gedimino prospektas – nosi od 1989 roku.

Przy alei Giedymina znajdują się główne instytucje państwowe Republiki Litewskiej, Sejm Republiki Litewskiej oraz Biblioteka Narodowa im. M. Mažvydasa. Mają tu swoje siedziby także banki, hotele, szykowne sklepy, restauracje i kawiarnie.

Troki

Troki założono pomiędzy czterema jeziorami. Na wyspie na największym z nich, czyli na jeziorze Galvė, stoi zamek zbudowany w połowie XIV w. przez wielkiego księcia litewskiego Kiejstuta. To największy i najlepiej odrestaurowany zamek na Litwie.

Troki są popularnym miejscem wypoczynku. Można tu nie tylko zwiedzić zamek, ale i wykąpać się, popływać łódką bądź jachtem.

W pobliżu znajdują się Stare Troki (Senieji Trakai) – właśnie tam ok. 1321 roku księżę Giedymin przeniósł swój dwór z Kiernowa. Przypuszcza się też, że to właśnie w Starych Trokach urodził się wielki książę litewski Witold.

Po drodze do Trok można obejrzeć dwory w Landwarowie (Lentvaris) i w Wace Trockiej (Trakų Vokė), których parki zaprojektował znany francuski archiktekt krajobrazu Eduard André. Zabudowania dworskie w Landwarowie należą do najpiękniejszych i najlepiej zachowanych na Litwie.